عملیات روانی ( جنگ نرم ) چیستی و چرایی آن

عملیات روانی ( جنگ نرم ) چیستی و چرایی آن

امروز با گسترش روز افزون وسایل ارتباط جمعی از جمله اینترنت و ماهواره مرزهای جغرافیایی دیگر ماهیت و بازدارندگی گذشته خود را از دست داده اند و معادلات گذشته در تنظیم روابط بین کشور ها تا حدود زیادی به هم خورده و جای خود را به معادلات جدیدی داده است . به گونه ای که کشور ها بر ای تحمیل خواسته و اراده خود به جای بکار گیری مستقیم از زور و جنگ افزار های نظامی توجه خود را به استفاده از جنگ نرم و عملیات روانی جلب کرده اند تا با استفاده از طرق مسالمت آمیز و با بکار گیری شیوه های نوین مداخله در امور داخلی یکدیگر بنتوانند به خواسته های خود فائق آیند . در عصر حاضر نیز به خاطر امپریالیزم خبری که بیشترین شبکه های جهانی در اختیار قدرت های زور مدار جهان غرب می باشد رسانه ها به مثابه ابزار سیاسی برای اعمال سیاست ها و خط مشی آنها بر گروه هدف به کار گرفته می شوند از همین رو رقابتی جهانی در عرصه نبرد رسانه ای شکل گرفته است . در این مقاله برآینم تا اهمیت عملیات روانی و علل روی آوردن کشور های استعمارگر غرب به آن و راهکارهای مقابله با آن را تشریح کنیم .
تاريخ: 5/7/1393
كد مطلب: 35
بازديد: 1771

مقدمه : برای جنگ نرم اصطلاحات مختلفی وضع شده است ، آنچه با عنوان « soft war » یا جنگ نرم مطرح می شود در ادبیات غرب بیشتر به عنوان قدرت نرم « soft power » شناخته شده است اصولاً جنگ هایی که از نوع نظامی است و از وسایل و ادوات نظامی در آن استفاده می شود ، به عنوان جنگ سخت یا « hard war » مشهور است . ولی اگر در این جنگ از وسایل و ادوات و کالاهای فکری و فرهنگی استفاده شود ؛ اصطلاحاً آن را « soft war » یا جنگ نرم اطلاق می کنند . بنابراین شاخصه ی جنگ نرم ، استفاده از ابزار های فکری و فرهنگی است به عبارت دیگر جنگ نرم با هدف گرفتن فکر ، اندیشه ، ارزشهای اخلاقی و ایدئولوژی ملت ها نقش مهمی را درسست نمودن حلقه های فکری و فرهنگی جوامع ایفا می کند .

« تاریخچه جنگ نرم »
 نگاهی به گذشته جنگ نرم نشان می دهد که در طول تاریخ بشر ، از همان ابتدا که جنگ سخت آغاز شد عملیات روانی یا جنگ نرم نیز یکی از روشهای مقابله با طرفهای متخاصم بوده است به عنوان نمونه زمانی که چنگیز خان قصد حمله به منطقه ای را داشت ابتدا موجی از هراس در آن کشور پخش می کرد و قبل از حمله به کشوری با اعزام تجار و بازرگانان به کشورهای هدف و بازگویی میزان خشونت سپاه  چنگیز خان وبرخورد آنان با مخالفان خود و همچنین شیوههای غیر انسانی ارتش چنگیزخان در کشتار مخالفان با ایجاد موجی از هراس روحیه ی سپاه مقابل و مردم کشور هدف را در هم می شکست .
رومیان نیز از مناطقی که در جنگ ها عبور می کردند کلاه خود ها و زره های بزرگی راکه چند برابر انسان معمولی بود را عمداً در مسیر جا می گذاشتند تا لشکریان مقابل ، تصور کنند سربازان آنها غول پیکرند و عملاً روحیه ی مقاومت طرف مقابل را تحت تأثیر قرار داده و وحشت را گسترش می دادند .

چرایی رو آوردن کشور ها به جنگ نرم : 
کشور های استکباری به این نتیجه رسیده اند که همان گونه که استعمار به شیوه های قدیم دیگر جواب گوی نیاز ها و اقتضائات امروز ه نیست و باید در قالب استعمار نو وارد برخی از کشور ها شد به این باور نیز رسیده اند که از طریق جنگ سخت نیز چندان نمی توان موفقیت های مورد نظر را کسب کرد بنابراین سعی می کنند با گشودن جبهه جنگ نرم و تمرکز بر مسائل فکری ، ایدئولوژیک و فرهنگی به اهداف خود دست یابند .
امروزه با استفاده از تکنولوژی های ارتباطاتی مانند اینترنت ، ماهواره ، وبلاگ ها و. . .  تأثیر گذاری برکشورهای هدف آسان تر و کم هزینه تر شده است ؛ شیوه ی عمده ی این تأثیرگذاری  نیز به این صورت است که ابتدا مجموعه مؤلفه هایی را در ارتباط با یک موضوع استخراج می کنند ؛ یعنی در رابطه با موضوعی که می خواهند القایی در مورد آن داشته باشند چند مؤلفه را استخراج کرده و سعی می کنند دست کم نیمی از این مؤلفه ها صادق باشد آنگاه این اطلاعات صحیح را به عنوان پوشش و چتری به کار می گیرند تا در دل آن ، چند موضوع خلاف واقع و نادرست را با تجزیه و تحلیل هایی و به عنوان کالا و خدمات فکری و فرهنگی به کام مخاطب بریزند ، بنابراین با جذابیت ظاهری که برای مخاطبان ایجاد می کنند ، آنها را در پی بردن به انگیزه اصلی ، دچار مشکل می کنند زیرا هنگامی که مخاطب می بیند چند مورد از این مؤلفه ها صحیح است ، کل آن پدیده و تحلیل ارائه شده از آن را می پذیرد ، درنتیجه از این طریق می توان اهداف مورد نظر خود را بر مخاطبان تحمیل کرد .
از دیگر دلایل روی آوردن کشور ها به جنگ نرم در مقابل جنگ سخت می توان به موارد ذیل اشاره کرد : 
1- گستره و وسعت جنگ نرم فراتر از مرزهای جغرافیایی است ومرزهای فکری ، اندیشه ، فرهنگ و ارزشهای اخلاقی یک ملت را در بر میگیرد در صورتی که درجنگ نظامی و سخت هدف مرزهای یک کشور است .
2- استراتژی و هدف نهایی جنگ نرم قبضه کردن باور ها ، ایدئولوژی و جهانبینی ملت ها و فرهنگ هاست در صورتی که استراتژی با رویکرد نظامی تصرف زمین و کسب منافع و مراکز مهم اقتصادی است .
3- ویرانی ، تلفات و خرابی ها در کارکرد نظامی و جنگ سخت  محسوس و ملموس است ضمن آنکه با هزینه کردن قابل بازسازی است ، ولی در جنگ نرم ویرانی ها و تلفات و به تعبیر بهتر آسیب ها  نا محسوس است ، بنابراین تخریب فکری و فرهنگی به آسانی بازسازی نمی شود .
4- جنگ نرم ،بدون خاکریز و بی سر و صدا است اما جنگ سخت همراه با یورش جنگ افزارهای نظامی و پر سر و صداست .
5- کارکرد جنگ نرم بلند مدت ، پر جاذبه ، پر بازده ، کم درد سر و کم هزینه تر است ، ولی جنگ سخت کوتاه مدت ، کم بازده ، پردرد سر و پر هزینه است .
6-  تلفات انسانی در جبهه نظامی مقدس ، با ارزش و ماندنی است و به خصوص در فرهنگ های دینی تحت عنوان شهادت از آن یاد می شود اما در عرصه جنگ نرم ذهن ها و اندیشه ها آسیب می بیند .
« سناریوی جنگ نرم غرب علیه ایران » 
در موقعیت جهانی کنونی ایران اسلامی به لحاظ وسعت سر زمینی ، کمیت جمعیت ، کیفیت نیروی انسانی ، امکانات نظامی ، منابع طبیعی سر شار و موقعیت جغرافیایی ممتاز درخاور میانه به قدرتی کم نظیر تبدیل شده است که از دید کارشناسان کشور های غربی دیگر نمی توان با یورش نظامی و جنگ سخت آن را سرنگون کرد بلکه تنها راه نفوذ در کشور را پی گیری مکانیسم های جنگ نرم و به کارگیری تکنیک های عملیات روانی از جمله نبرد رسانه ای و سامان دهی و پشتیبانی از نافرمانی مدنی است . همانگونه که اشاره شد جنگ نرم در پی از پای در آوردن اندیشه و تفکر جامعه  هدف است تا حلقه های فکری و فرهنگی آن را سست کند و با بمباران خبری و تبلیغاتی در نظام سیاسی – اجتماعی حاکم تزلزل و بی ثباتی تزریق کند در واقع هدف کشور های استعمار گر جهان غرب فروپاشی علقه ها و پیوندهای همگرایانه  ملتی است که حدود سه دهه با تمام فشار ها و کاستی ها ، صبر و مدارا پیشه کرده و راه پیشرفت ومقاومت در برابر زورگویی ، انحصار طلبی و یک جانبه گرایی دشمنان را برگزیده است .

« راهکارهای مقابله با جنگ نرم »
1- طبیعتاً را ه مقابله با جنگ نرم که امروزه همه اقشار جامعه مخصوصاً نخبگان و دانشگاهیان درگیر آن هستند این است که به این درک برسیم که جنگ نرم هر چند نا محسوس بدون خاکریز و بی سرو صدا است اما این هم نوعی جنگ است که غفلت از آن آسیب های جدی و گاهاً غیر قابل بازسازی به کشور وارد می کند بنابراین درک این موضوع که در شرایط جنگ نرم قرار داریم خود کمک می کند تا واقعیات اجتماعی و سیاسی پیرامونمان را بهتر ببنیم .
2- باید به این نکته توجه داشته باشیم که اگر در رابطه با یک پدیده از سوی رسانه های بیگانه چند مؤلفه به صورت صحیح القاء می شود ،مؤلفه های فراوان دیگری هم وجود دارد که در قالب این چند  مؤلفه ی صحیح ، به صورت خلاف واقع و کذب به خوراک فکری برای مخاطبان تبدیل می شود اگر قشر جوان و نخبه دریابند که مجموعه این مؤلفه ها لزوماً صادق نیست و در دل مؤلفه های درست ، بسیاری از مؤلفه ها به صورت کاذب وجود دارد از جذابیت ظاهری که از طریق القائات فکری و فرهنگی می تواند بر افکار تأثیر بگذارید ، کاسته می شود .در این رابطه نیز اولین کاری که می توان انجام داد و در مقابله با هرگونه عملیات روانی و جنگ نرم رقیب از آن استفاده کرد « آگاهی بخشی » است تا هم رقیب بفهمدکه ما متوجه اعمال او هستیم و هم ملت خودمان این آمادگی را دریابند تا شناخت کافی نسبت به مؤلفه های جنگ نرم به دست آورند زیرا از طریق آگاهی دهی نوعی « مصون سازی » ایجاد می شود .
در واقع ما باید در یک فرایند ملت سازی شرکت کنم ، امام خمینی ( ره ) یک انقلاب را به پیروزی رساند اما قبل از آن فرایند ملت سازی را آغاز کرده بود ، انقلاب در واقع ثمری کار بودند شروع آن ، این ملت سازی از چه زمانی آغاز می شود ؟ از مهد ها  و مدارس ابتدایی ، کشوری که می خواهد برای دنیا الگو درست کند باید از لحاظ حرکت ، نمونه ی مطلوب و مورد پذیرش را در مرکز جهان اسلام ایجاد و نهادینه کند بنابراین بایدفرایند ملت سازی را که از پیش از انقلاب شروع کرده ایم را تکمیل کنیم البته به عنوان یک فرایند مستمر ، یعنی یک پروسه نه پروژه .
منابع :   
- اصول ومبانی عملیات روانی – دکتر حسین حسینی 
- فصلنامه علمی – ترویجی وسایل ارتباط جمعی – سال نوزدهم – شماره 2 
- سایت بصیرت 
- جنگ نرم 5-1-مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران – معاونت پژوهشی
- سایت خبری کنشهای بدون خشونت 

ارسال نظر
نام و نام خانوادگي
ايميل